Որպեսզի երազանքներն ապրեն

Զավեշտալիի մասին

Մի առավոտ շատ ցուրտ էր, ու որոշեցի երկրորդ տաբատ հագնել։ Մի փողքը քաշեցի, ու հանկարծ՝ բա՛մ, կողքներս արկ ընկավ։ Վազեցինք, մի ձեռքով տաբատի փողքն էի պահում, ահավոր անհարմար էր ու կողքից երևի շատ ծիծաղելի։

***

Ադրբեջանցիները թվիթերում գրել էին, որ հայերի կողմից սիրիացի վարձկաններ են կռվում, ու որպես ապացույց մեր ջոկատի լուսանկարն էին տեղադրել։ Հիմա մազերս կտրել եմ, սափրվել, բայց նայում եմ լուսանկարում իմ ու ընկերներիս երկար մազերին, մորուքներին՝ իսկական մոջահեդներ։

***

Հետս ծխախոտ էի վերցրել, սանր, օծանելիք ու հակաքրտինքային միջոց։ Տղաները ծիծաղում էին վրաս՝ ի՞նչ է, եկել ես կինո՞ նկարահանվելու։ Թե՞ մտածում ես՝ թուրքը կմոտենա, կհոտոտի ու կասի. «Ի՜նչ բուրմունք։ Սրան չեմ սպանի»։

***

Մեզ մոտ մի տղա կար, որ տեսողության խնդիրներ ուներ։ Մի գիշեր էլ մռայլ էր, մութ, դիմացդ ոչինչ չէր երևում։ Մոտենում ես պահակին, նշանաբառեր եք փոխանակում։ Նշանաբառը չի ասում՝ ուրեմն թշնամի է, կրակել։

Ու ահա մեր ընկերը պահակության է կանգնած, ոտնաձայներ է լսում։ Նշանաբառն է պահանջում, իսկ ի պատասխան՝ լռություն։ Կրկնում է կանչը, նորից լռություն։ Ավտոմատը բարձրացնում ու կրակում է։ Եվ ավտոմատի կրակի փայլի տակ տեսնում է, որ դիմացը ցուլ է կանգնած։ Դե ցուլն ի՞նչ իմանա նշանաբառը։

Նրա կրակոցից վեր թռանք։ Մեր մեջ մի մարդ կար, որին ծանուցագիր էր եկել, եկել էր, բայց միևնույն է ահավոր վախենում էր։ Նորմալ է, այդպես էլ է լինում։ Երբ կրակոցը լսեցինք, նա հուսահատ գոռաց. «Գիտեի՛, որ իրարանցում է լինելու»։ Բոլորը սկսեցին ծիծաղել ու արդեն տեղից չէին կարողանում շարժվել. բա պատերազմի ժամանակ ի՞նչ էիր սպասում։

Իսկ ցուլն անվնաս հեռացավ։ Մեծ էր, պարարտ։ Այնտեղ շատ ընտանի կենդանիներ էին թափառում՝ ոչխարներ, կովեր, հավեր, ձիեր։ Ուղղակի իրենց համար շրջում էին, մեկը խոտ էր ծամում, մյուսը՝ հատիկ կտցում։ Շատ էի անհանգստանում նրանց համար։ Մտածում էի՝ երանի արկը չդիպչի նրանց։ Շատ մարդիկ վարկ էին վերցրել, որ գնեին նրանց, մարդկանց համար էի ցավում։ Թող ողջ ու առողջ լինեն, երբ տերերը վերադառնան։ Իսկ նրանք անպայման կվերադառնան։